Iklan

24 Maret 2009

BABASAN JEUNG PARIBASA


Dina basa sunda sok aya nu disebut babasan ( babasaan ) jeung oge aya nu disebut paribasa. Cara gampang pikeun ngabedakeunnana biasana dina wangunan kalimah. Babasan biasana kalimahna parendek sedengkeun paribasa biasana kalimahna paranjang.. Di handap ieu aya sawatara anu kaasup Babasan oge paribasa, pek bedakeun ku sorangan mana babasan ? mana paribasa ?

Maung ngamuk gajah meta
- aya kariweuhan.

Geulis kawanti-wanti endah kabina-bina
/ Geulis bawa ngajadi endah bawa ti kudrat
- Geulis pisan

Di dinding kelir di sindang siloka
- di kiasankeun

Kakoncara kamana-mana, ka jamparing angin-angin
- Geus kacida dipiwanohna

Geletuk batuna, gejebur caina
-Kacindekan ahir

Indung tungkul rahayu, bapa tangkal darajat
- Nu jadi kolot kudu pohara di hormatna..

Tunggul di rarung, catang di rumpak
- Nyingkirkeun sagala hahalang

Inggis ku bisi, rempan ku sugan
- Rasa kasieun jeung hariwang

Takdir teu bisa dipungkir, qadar teu bisa di singlar
- Teu bisa mungkir tina takdir

Legok tapak genteng kadek
- Loba pangalamanna

Urang teundeun di handeuleum sieum, Tunda di hanjuang siang
- Teundeuh sing rapih

Nete taraje nincak hambalan
- ati-ati dina rengkak paripolah

Carincing pageuh kancing, saringset pageuh iket
-- Waspada

Kagunturan madu, kaurugan menyan putih
- Bungah kacida

Katarik ati kagendang asmara
-- Jatuh cinta

Teu unggut kalinduan, teu gedag kaanginan
-- Teguh pendirian

Cunduk waktu nu rahayu, niggang mangsa nu sampurna, niti wanci nu mustari
-- Tepat pada waktunya

Ka cai jadi saleuwi, ka darat jadi salebak
-- Selalu bersama


teu nyaho di alip bingkeng
bodo teu bisa maca-maca acan, da teu sakola

buluan belut, jangjangan oray
pamohalan kajadian

sabuni buni anu ngising
sanajan dibunian atawa disumputkeun oge ari laku lampah anu goreng mah awal akhir sok kudu kanyahoan bae

nyolok mata buncelik
nganyenyeri, ngahina atawa ngawiwirang di hareupeunana

buruk buruk papan jati
ka sobat atawa ka baraya mah sok hayang ngahampura bae lamun aya kasalahan teh

teu ngalarung nu burung, teu nyesakeun nu edan
ngalajur napsu ka awewe, ka anu halal jeung anu haram oge disaruakeun bae

leutik burih
euweuh kawani / elehan

daek macok embung dipacok
daek ngarah kana rejeki atawa pakaya batur, tapi diarah rejekina atawa pakayana ku batur mah embung

dagang oncom rancatan emas
ari modalna gede kacida, ngan batina anu diarah kacida leutikna

caang bulan dadamaran
migawe nu kurang mangpaat

disakompet daunkeun, dihurun suluh
dihijikeun bae, disaruakeun bae, teu dibeda beda

deukeut deukeut anak taleus
ari imahna mah puguh padeukeut, ngan hanjakal teu nyaho tibareto yen baraya

ngadeupaan lincar
ngadeukeutan anu keur sidekah atawa kariaan, supaya katenjo ku anu boga imah jeung diajak dahar

dihin pinasti, anyar pinanggih
baheula ditangtukeunana, ngan kakara ayeuna kalakonanana atawa kapanggihna

loba teuing jaksa
loba teuing anu pinter nu ngatur jeung mapatahan, balukarna matak bingung nu dipapatahan

aya jalan komo meuntas
aya lantaran anu diarep arep ti tadina nepi ka maksud urang gancang kalaksanakeun

meuli teri meunang japuh = nyair hurang meunang kancra
kalawan teu disangka sangka meunang milik, darajat atawa kauntungan anu leuwih gede

sereg di panto logor di liang jarum
nyingkahan hirup kumbuh jelema loba, sabab loba dosa, loba kasieun jeung kaera, betahna dinu suni nu teu aya jelema

taya tangan pangawasa
jiga anu dipupul bayu, henteu boga tanaga

aya nu dianjing cai
aya nu diarep-arep atawa dihéroan. Kecap héro murwakanti jeung séro, ari séro nu disebut anjing cai téa.

peureum kadeuleu beunta karasa
ngagambarkeun nu kaédanan sok inget baé ka nu dipikabogoh

samar polah samar rasa
henteu puguh tingkah upamana ku sabab tepung jeung jalma anu dipikacinta tapi kakara disidem dina haté baé, tacan bruk-brak

seungit angin-anginan
seungit pisan meleber ka mana-mana

satungtung deuleu
ngagambarkeun anu upluk-aplak lega pisan

ciri sabumi cara sadésa
masing-masing tempat bogaeun adat séwang-séwangan anu henteu sarua

kudu bisa pindah cai pindah tampian
kudu bisa nyaluyukeun manéh jeung lingkungan anu anyar dicicingan;

henteu terus jeung haté
henteu saenyana, ngan ukur omong baé

silih jenggut jeung nu gundul
ménta tulung ka papada anu sarua butuhna atawa sarua papada henteu boga

legok tapak genténg kadék
réa pangalaman jeung kanyaho

désa maca cara nagara mawa tata
ngagambarkeun yén kaayaan jeung adat kabiasaan di désa jeung kota (nagara) téh béda-béda

heureut deuleu pondok léngkah
ngagambarkeun sundek kanyaho ku sabab henteu réa babandingan da kurung batok

ngabéjaan bulu tuur
ngabéjaan jalma nu geus nyahoeun

puraga tamba kadengda
ngajalankeun paréntah sahayuna, asal ulah disebut henteu nurut kana aturan; digawé asal baé

poék mongkléng buta rajin (atawa buta radin)
poék pisan, sasatna henteu témbong curuk-curuk acan

ulah leutik haté
ulah sieun atawa putus pangharepan

kabur pangacian
sarua jeung kapupul bayu, leungit tanaga jeung sumanget

muncang labuh ka puhu
jalma nu saumur-umur ngumbara balik ka tempat asalna atawa tempat lahirna. Bandingkeun jeung kebo mulih pakandangan

garo singsat
samar polah henteu sabar ku sabab nu didagoan henteu jol baé. Nu sok digambarkeun garo singsat mah awéwé

nuturkeun indung suku
leumpang sakaparan-paran, ku sabab henteu puguh tujuan

dahar soré henteu isuk
ngagambarkeun jalma miskin anu henteu bisa dahar dua kali sapoé, biasana digunakeun dina carita atawa dongéng

dug hulu pet nyawa
digawé henteu ngingetkeun kacapé ku sabab hayang nyiar napakah keur anak pamajikan nu cukup

sisit kadal
sial

tanda wisnu
tanda bawa waktu lahir dina badan, biasana henteu daékeun leungit nepi ka kolot

nepi ka kaurugan taneuh beureum
nepi ka maot. Biasana digunakeun pikeun némbongkeun kainget nu moal laas-laas ka jalma anu geus nulungan atawa nyieun kahadéan

teu uyahan
henteu nyari atawa kurang ajar. Pikeun nyebut jalma anu kalakuanana atawa omonganana henteu merenah

sakecap kadua gobang
ngagambarkeun sipat jalma anu gampang ambek. Bandingkeun jeung ambekna sakulit bawang

geus euweuh pangabetah
geus henteu aya nu matak betah

ngaginding sataker tanaga (atawa sataker kebek)
dangdan sangkan ginding pisan, sagala rap dipaké

gandrung kapirangrung
kaayaan jalma anu kaédanan

heurin ku létah
rék nyarita kagok atawa sieun. Jalma leutik biasana ngarasaeun heurin ku létah rék nyarita satarabasna ngeunaan kaayaanana ka nu di luhur

kawas hayam keur endogan
élékésékéng henteu sabar, cilingcingcat ka ditu ka dieu, samar cabak ku lantaran hayang geura tepung atawa hayang geura ngadéngé béja nu ditunggu-tunggu

satru kabuyutan
musuh tuturunan, atawa musuh gerot

tunggal sakocoran
masih sakaruhun, masih aya katalian pancakaki

sawan geureuh
gagal ku lantaran geus diomongkeun ku balaréa, cara nu lila teuing papacangan tapi henteu jadi, disebut sawan geureuh. Sawan téh panyakit nu biasa terap ka budak.

jadi lalab rumbah
jadi bahan omongan sapopoé. “Teu nyana Engkang téh mung alus saur wungkul, beurat cinta dianggo lalab rumah, horéng ukur semet lambey”

luncat mulang
jalir tina jangji, omonganana henteu bisa dicekel, da robah-robah saban waktu

ngembang kadu
olohok bawaning akgét. Kembang kadu téh disebut olohok.

asa aing uyah kidul
asa aing pangpinterna atawa pangbeungharna, cindekna pangpangna. Uyah kidul cenah kadarna leuwih réa, jadi karasana leuwih asin manan uyah ti laut séjénna

ditincak hulu
dihina lain lumayan, dihina lak lak dasar/bebeakan

mangduakeun
nyolowédor, salaki atawa pamajikan neundeun haté atawa ngayakeun hubungan cinta jeung nu séjén

kumaha geletuk batuna, kecebur caina
kumaha béhna, kumaha kajadianana baé

pondok jodo panjang baraya
sanajan geus papisah tapi ari duduluran mah ulah pegat kudu terus nganteng saendengna

sapu nyéré pegat simpay
pileuleuyan, kalimah anu sok diucapkeun waktu rék papisah ku sabab aya nu rék lunta jauh atawa pindah ka tempat séjén. Sok ditambahan: paturay patepung deui. Sapu nyéré téh apan disimpay ku pameungkeut, lamun simpayna pegat, pasti nyeréna mancawura

ambek nyedek tanaga midek
rék ngalawan tapi henteu walakaya

julig ati
goréng haté, hianat

teu kénging disupa dulang, teu kénging dibébénjokeun
wawangsalan nu ngagambarkeun kasono nu henteu bisa disisilihan ku naon baé. Supa dulang = kéjo, sangu. Kecap kéjo murwakanti jeung bébénjo

kajeun kendor dapon ngagémbol
papatah nu nitah sabar, ulah gurung gusuh, dapon hasilna mucekil

dedeg sampé rupa hadé
ngagambarkeun dedeg pangadeg budak ngora (lalaki) anu pikaresepeun nu nénjo, pangpangna awéwe

ngalambang sari
awéwe atawa lalaki nu geus boga salaki atawa pamajikan nu ngalakukeun hubungan séks jeung nu lain muhrim; jinah

dikojayan
ditulungan tina karurubed

jelema andar-andar
jalma anu henteu puguh asal-usul jeung padumukanana, galandangan

nyiduh ka langit
méré naséhat ka saluhureun nu leuwih terang jeung leuwih réa pangalamanana

ngahudang timburu
nimbulkeun kacuriga. Timburu di dieu lain dina hubungan antara lalaki jeung awéwé anu katalian ku katresna.

ka bau-bau sungut
omongan anu moal didéngé, moal dipaliré, jadi taya gunana

garo-garo teu ateul
gagaro lain ku lantaran ateul, tapi ku sabab bingung pilakueun, biasana anu digarona téh tukangeun ceuli

kurang saeundan
rada gélo, kurang jejeg, otak miring. Saeundan téh sapocong, nyaéta satengah geugeus. Baheula paré dibeungkeut jadi pocongan tuluy dua pocong dihijikeun jadi geugeus atawa gédéng.

kawas kapuk kaibunan
ngagambarkeun nu kalenger atawa kapupul bayu ilang tanaga, leuleus lungsé henteu tangan aya pangawasa

asa runtag bumi alam
asa lebur kiamat / kawas rek kiamat

taya dunya kinasihan
henteu ngorétkeun naon baé. “Geus asa ka anak sorangan bae, taya dunya kinasihan, naon baé gé moal dikorétkeun.”

randa béngsrat
randa anu waktu pipisahan jeung salakina masih kénéh parawan da henteu kungsi ngayakeun hubungan badan ku sabab pista atawa élik

pohara dagdag-dédégna
ngagambarkeun jalma anu enyaan hayang ngaladénan sangkan nyugemakeun nu diladénanana

lébér wawanén
gedé kawani, henteu boga kasieun

teu rék gedag bulu salambar
henteu ngarasa sieun saeutik-eutik acan sarta moal mundur, rék terus ngalawan.

kawas sisaru jadi
jalma anu ngadadak kalaluar ti imahna riab ka mana-mana

murang-maring
ambek-ambekan ka saha baé nu aya di deukeut manéhna

teu boga pikir rangkepan
bolostrong, sahinasna, nyarita atawa ngalakukeun hiji hal henteu nimbang-nimbang piakibateunana

ngadék sacékna, nilas saplasna
jalma jujur nu tara pura-pura boh nyarita boh ngalakukeun naon baé, duméh aya nu dipindingan atawa dirasiahkeun

ditéték nepi ka bubuk leutikna
diterangkeun kalawan écés sagala rupana, henteu aya anu disumput salindungkeun

neukteuk méré (mari) anggeus atawa neukteuk mawa anggeus
ngajak mutuskeun hubungan, embung papanjangan

murah congcot hambur bacot
béréhan dina barangbéré tapi gampang nyarékan jeung sok tara eureun ku sakeudeung ari nyarékan téh

nganyar-nganyari
robah adat, nyieun kalakuan anu tara-tara ti sasari, biasana jadi goréng da nimbulkeun masalah

tambuh laku
laku nu taya gunana, upamana indit rék nagih ka tempat anu jauh, ari hég jalmana keur euweuh di tempat, jadi nyamos.

murag bulu bitis
landian jang jalma anu tara betah di imah

lungguh tutut
jalmaanu katingalina cicingeun (tara ka lawan jenis) tapi kabogohna aya dimamana

ngarah pati
rék maéhan, rék ngala patina.

pahatu lalis
biasana budak anu geus henteu indung henteu bapa, nunggelis, hirup nyorangan henteu aya tempat nyalindung.

sada gelap salésér
sora guludug anu ruruntuyan anu matak kagét jeung sieun, biasana dilarapkeun ka jalma anu ngarasaeun kagét ku lantaran ngadéngé omongan anu henteu disangka pisan tur matak wirang malah ngabahayakeun ka dirina.

seuri maur
seuri bari semu nyeri jeung éra, seuri kapaksa.

sisit kadal
goréng milik, sakapeung disebut goréng sisit. Jigana keur urang Sunda mah sisit téh nangtukeun kadar.

teu aya nu dikilungan
teu aya anu disumputkeun, sagala rupana dicaritakeun sajalantrahna.

hayang ngarebut payung
hayang ngarebut kalungguhan atawa kapangkatan sabab di “jaman normal” mah, gegedén téh sok dipaparin payung luyu jeung pangkatna.

lébér wawanén
pinuh ku kawani, henteu aya kasieun, ludeungan.

leungiteun tapak
leungiteun susudan. Nu ngudag leungiteun buronanana.

matak muringkak atawa muriding bulu punduk
matak sieun, matak keueung, sabab lamun ngarasa sieun bulu punduk sok harudang.

meungpeun carang
api-api henteu nyaho, sanajan saenyana mah terang. Cara anu meungpeun tapi ramona dicarangkeun, jadi bisa nangénan nanaon anu saenyana kajadian. Meungpeun téh nutupan beungeut ku dua dampal leungeun anu dibébérkeun nepi ka téténjoan kahalangan.

miceun salasah
miceun tapak (salah hartina tapak suku) sangkan anu ngudag salah ngajugjug. Nu maling miceun salasah ku jalan neundeun barang beunang malingna di imah atawa pakarangan batur sangkan nu boga éta imah atawa pakarangan anu disangka malingna

teu nyaho di alip bingkeng
bodo teu bisa maca-maca acan, da teu sakola

buluan belut, jangjangan oray
pamohalan kajadian

sabuni buni anu ngising
sanajan dibunian atawa disumputkeun oge ari laku lampah anu goreng mah awal akhir sok kudu kanyahoan bae

nyolok mata buncelik
nganyenyeri, ngahina atawa ngawiwirang di hareupeunana

buruk buruk papan jati
ka sobat atawa ka baraya mah sok hayang ngahampura bae lamun aya kasalahan teh

teu ngalarung nu burung, teu nyesakeun nu edan
ngalajur napsu ka awewe, ka anu halal jeung anu haram oge disaruakeun bae

leutik burih
euweuh kawani / elehan

daek macok embung dipacok
daek ngarah kana rejeki atawa pakaya batur, tapi diarah rejekina atawa pakayana ku batur mah embung

dagang oncom rancatan emas
ari modalna gede kacida, ngan batina anu diarah kacida leutikna

caang bulan dadamaran
migawe nu kurang mangpaat

disakompet daunkeun, dihurun suluh
dihijikeun bae, disaruakeun bae, teu dibeda beda

deukeut deukeut anak taleus
ari imahna mah puguh padeukeut, ngan hanjakal teu nyaho tibareto yen baraya

ngadeupaan lincar
ngadeukeutan anu keur sidekah atawa kariaan, supaya katenjo ku anu boga imah jeung diajak dahar

dihin pinasti, anyar pinanggih
baheula ditangtukeunana, ngan kakara ayeuna kalakonanana atawa kapanggihna

loba teuing jaksa
loba teuing anu pinter nu ngatur jeung mapatahan, balukarna matak bingung nu dipapatahan

aya jalan komo meuntas
aya lantaran anu diarep arep ti tadina nepi ka maksud urang gancang kalaksanakeun

meuli teri meunang japuh = nyair hurang meunang kancra
kalawan teu disangka sangka meunang milik, darajat atawa kauntungan anu leuwih gede

sereg di panto logor di liang jarum
nyingkahan hirup kumbuh jelema loba, sabab loba dosa, loba kasieun jeung kaera, betahna dinu suni nu teu aya jelema

22 Maret 2009

NGARAN ANAK SASATOAN DINA BASA SUNDA


Anak anjing : kirik/kicik
Anak bagong : begu
Anak bandeng : nanar
Anak banteng : bangkanang
Anak bangbung : kuuk
Anak bangkong : buruy
Anak belut : kuntit
Anak bogo : cingok
Anak boncel : bayong
Anak buhaya : bocokok
Anak deleg : boncel
Anak embe : ceme
Anak gajah : menel
Anak hayam : ciak/pitik
Anak japati : piyik
Anak kancra : badal
Anak keuyeup : bonceret
Anak kuda : belo
Anak kukupu : hileud
Anak kutu : kuar
Anak lancah : aom
Anak lauk : kebul/burayak
Anak lele : nanahaon
Anak lubang : leungli
Anak maung : juag/aum
Anak monyet : begog
Anak munding : eneng
Anak reungit : utek-utek
Anak sapi : pedet
Anak ucing : bilatung

NGARAN KEKEMBANGAN


Kembang awi : eumbreuk
Kembang bako : bosongot
Kembang bawang : ulated
Kembang bolang : ancal
Kembang boled : tela
Kembang cabe : bolotot
Kembang cau : jantung
Kembang cengek : pencenges
Kembang cikur : jelengut
Kembang eurih : ancul
Kembang gedang : ingwang
Kembang genjer : gelenye
Kembang hoe : bubuay
Kembang honje : comrang
Kembang jaat : jalinger
Kembang jambe : mayang
Kembang jambu aer : lenyap
Kembang jambu batu : karuk
Kembang jarak : uing
Kembang jengkol : merekenyenyen
Kembang jeruk : angkruk/angkes
Kembang jotang : puntung
Kembang kadu : olohok
Kembang kalapa : suligar
Kembang peuteuy : pendul
Kembang kaso : curiwis
Kembang kawung : pengis
Kembang koneng : badul
Kembang kulur : pelepes
Kembang laja : jamotrot
Kembang leunca : pengit
Kembang limus : seleksek
Kembang lopang : cacas
Kembang muncang : rinduy
Kembang pare : ringsang
Kembang salak : sedek/gojod
Kembang sampeu : dingdet
Kembang taleus : ancal
Kembang tangkil : uceng
Kembang terong : moncorong
Kembang tiwu : badaus
Kembang waluh : alewoh

SESEBUTAN WANCI DINA SAPOE SAPEUTING


Wanci janari gedé => kira-kira tabuh 01.00 - 03.00 peuting.
Wanci janari leutik => kira-kira tabuh 03.30 - 04.30
Wanci balébat => waktu pajar geus udat-udat (sinar panonpoé) beulah wetan (± tabuh 04.30)
Wanci carangcang tihang => wanci liwat pajar, téténjoan remeng-remeng kénéh (± tabuh 04.30 - 05.00)
Wanci haneut moyan => waktu sedeng ngeunah dipaké moyan (± tabuh 07.00 - 08.30)
Wanci rumangsang => waktu panonpoé geus mimiti karasa panas (± tabuh 09.00)
Wanci pecat sawed => waktu munding anu dipaké magawe dilaan sawedna (± tabuh 10.00)
Wanci manceran/lohor => waktu panonpoé luhureun sirah, tengah poé (tabuh 12.00)
Wanci lingsir ngulon => waktu panonpoé geus mimiti gésér ka kulon (tabuh 13.00)
Wanci panonpoé satangtung => ± tabuh 15.00 waktu
Wanci tunggang gunung => panonpoé geus rék surup, ayana dina luhureun gunung (± tabuh 16.00-17.00)
Wanci sariak layung => waktu layung (sinar panonpoe) di langit katénjo beureum. (± tabuh 17.00 - 18.00)
Wanci sareupna => geus mimiti reup poék (± tabuh 18.30)
Wanci sareureuh budak => waktu budak leutik geus mimiti carapéeun tas hareureuy jeung dulurna (± tabuh 20.00)
Wanci tengah peuting => ± tabuh 24.00

ISTILAH PANCAKAKI DI SUNDA


Pancakaki téh nyaéta perenahna jelema ka jelema deui anu sakulawarga atawa anu kaasup baraya kénéh.

a. Rundayan atawa Turunan
- anak => turunan kahiji.
- incu => turunan kadua, anakna anak.
- buyut => anak incu.
- bao => anakna buyut.
- janggawaréng atawa canggahwaréng => anakna bao.
- kait siwur => anak janggawaréng.

b. Ka luhur
- bapa => lalaki nu boga anak, salaki indung.
- indung => awéwé nu boga anak, pamajikan bapa.
- aki => bapana indung atawa bapa.
- nini => indungna indung atawa bapa.
- buyut => indung/bapana aki atawa nini.
- bao => indung/bapana buyut.
- janggawaréng => indung/bapana bao.
- kaitsiwur => indung/bapana janggawaréng.

c. Ka gigir
- adi => dulur sahandapeun
- lanceuk => dulur saluhureun.
- emang/paman => adina bapa atawa indung (lalaki),
- bibi => awéwé adina bapa atawa indung.
- ua => lanceuk bapa atawa indung.
- alo => anak lanceuk.
- toa => anak adi.
- kapiadi => anakna emang/bibi.
- kapilanceuk => anakna ua.
- incu ti gigir => incuna adi
- aki ti gigir => lalaki, adina atawa lanceukna aki/nini.
- nini ti gigir => awéwé, adina atawa lanceukna aki/nini.
- ua ti gigir => anakna lanceuk aki/nini.
- emang ti gigir => anakna adi aki/nini (lalaki)
- bibi ti gigir => awéwé, anakna adi aki/nini.

d. Istilah Séjénna

- adi beuteung => adina pamajikan/salaki.
- dulur sabrayna => dulur misan, anak paman, bibi, atawa ua.
- dulur teges => dulur enya, saindung, sabapa.
- indung téré => pamajikan bapa, lain anu ngalahirkeun urang.
- bapa téré => salaki indung, lain anu ngalantarankeun urang lahir.
- anak téré => anak sampakan ti salaki atawa pamajikan.
- dulur patétéréan => anak indung atawa anak bapa téré.
- cikal => anak panggedéna.
- pangais bungsu => lanceukna bungsu.
- bungsu => anak pangleutikna.
- baraya laér => baraya nu nurutkeun pancakaki geus jauh perenahna.
- teu hir teu walahir => teu baraya saeutik-eutik acan.
- bau-bau sinduk => baraya kénéh, sanajan geus laér.
- dulur pet ku hinis => dulur teges.
- baraya => sakur nu aya pancakakina.
- karuhun => luluhur, jalma-jalma anu kungsi aya lila heulaeun urang, nu ngarundaykeun urang.
--------------------

NGARAN RUPA-RUPA KASAKIT


- balas bogo => kasakit kulit sabangsa hapur, warnana bodas semu karadak.
- batuk gangsa => batuk lantaran aya gangguan dina bayah (tbc, jsb),
- batuk bangkong => batuk kosong.
- bisul => kasakit handapeun kulit, bareuh nu ngandung nanah sarta mataan.
- bisul beunyeur => bisul leutik, matana siga beunyeur.
- borok => raheut nu tuluy nanahan lantaran inféksi atawa radang anu pohara.
- botoleun => kasakit dina dampal suku, liangan.
- budug => kasakit kulit, baruntus atawa carénang, biasana ateul lantaran kuman.
- bungkul => sabangsa bisul ngan leuwih teuas.
- cacar, kuris => kasakit kulit nu babari tépa.
- cenang => sarupa bisul ngan leutik, aya nanahan,
- conge => kasakit jero ceuli, kaluar nanah.
- éwateun => kasakit kulit, warna semu beureum ngageblég, karasa ateul, renyem.
- geregeseun => kasakit nyeri kiih, upamana dilantarankeun ayana batu dina jero rarangan (kencing batu).
- gondok => kasakit dina beuheung lantaran kurang yodieum, siga bareuh ngagandoy, tumerapna sok nahun.
- gondongeun => kasakit bareuh dina beuheung bagian luhur, tumerapna henteu lila, biasa disebut panyakit anjing, sok diubaran ku bulao.
- hapur => kasakit kulit totol-totol barodas, karasana ateul mun kakésangan, babari tépa.
- hapur kembang => hapur nu bodas katenjona, bisa diubaran ku daun laja.
- hapur beusi => hapur nu leuwih kandel, hésé leungitna.
- hileudeun => kasakit lantaran inféksi dina ramo jeroeun kuku.
- jengkoleun => kasakit nyeri kiih lantaran loba teuing dahar jengkol.
- jangar, rieut => nyeri sirah jejeletétan.
- keremieun => kasakit ateul bujur lantaran cacing keremi.
- késrék=> kasakit kulit sapérti éksim garing.
- kokoloteun => kasakit kulit beungeut, semu harideung, lantaran kapanasan atawa wedak.
- leuncangeun => kasakit dina sela-sela ramo suku, marentis atawa bareulah, dilantarankeun ku kuman cai, karasana ateul.
- mejen => hésé ngising, kabebeng.
- mengi => asma, kasakit hésé ngambekan pangpangna upama katiisan.
- mimiseun => kaluar getih tina irung lantaran sariawan, jst.
- muriang => awak panas-tiris lantaran katerap kasakit malaria, jsb.
- peujit koréseun => kasakit nyelengit beuteung lantaran telat barangdahar.
- reunghaseun => kasakit kulit, kulit semu tarutung tur semu upamana lantaran keuna ku geutah reunghas.
- rieut => nyeri sirah.
- rorombéheun => kasakit dina dampal suku pangpangna dina lebah keuneung, kulitna bareulah.
- sakalor => kasakit sarap, épilépsi.
- salatri => kasakit nu timbul lantaran kosong beuteung, karasa lieur sebel, tor kaluar késang tiis.
- kalikiben => rasa nyeri dina jero beuteung anu sok timbul upama tas dahar (nginum) kagujrug-gujrug ku lulumpatan.
- salésma => kasakit irung, influenza, flu.
- sampar => kasakit nu babari tepa.
- sariawan => kasakit nu ngalantarankeun barusuh, lantaran panas beuteung.
- sumbilangeun => kasakit awéwé, nyeri pianakan waktu keur kotoran.
- tajam => diséntri, kasakit beuteung nu dilantarankeun ku baksil.
- tampek => kasakit kulit, ateul semu panas, biasa tumerap ka budak.
- tibar => kasakit sarupa bisul, matana tujuh.
- turuwisen => kasakit sarupa cénang dina biwir panon.
- uuseupeun => kasakit dina tikoro, karasana nyeri neureuy, aya useupan.
- wasir => ambéyen, nongtot bool.
- sisidueun => gangguan di jero dada lantaran katiisan nu nimbulkeun ceklak-cekleuk.
- jeungjeuriheun => kasakit nyeri kiih, cenah lantaran nginum cai nu can asak pisan.
- radang => kasakit kulit nu nanahan.

01 Maret 2009

PANCARAKEN






Rupa-rupa pakakas/parabotan nu ilahar diparake ku masyarakat sunda. Kiwari ngan saeutik pakakas anu masih keneh diparake eta oge ngan aya di pasisian wungkul.
Pakakas anu marake listrik ( elektronik ) kiwari geus ngalindih jeung mahabu ngelehkeun fungsina pakakas urang sunda baheula.






Posted by Picasa

RUPA-RUPA WANGUNAN IMAH URANG SUNDA BAHEULA




Sangkan leuwih eces dihandap ieu di jelaskeun ngaran-ngaran babagian tina imah urang sunda baheula.

Abig/ampig : bilik juru tilu dina pongpok leuit atawa pongpok imah.
Balandar : sarupa balok wangunna pasagi opat dipasang di luhur kuda-kuda pikeun nahan usuk dina rangka hateup.
Bilik : pipinding imah nu dijieun tina anyaman awi anu meunang ngahuaan.
Golodog : tetecean atawa tangga paranti unggah atawa turun ti imah ( Imah panggung ).
Hateup : tutup imah diluhur sangkan iuh atawa ulah asup cihujan, dijieun tina daun eurih, daun kiray, daun sadang atawa daun kalapa ( mun di pameungpeuk mah sok make daun dahon )
Jandela : lawang angin atawa cahaya dina bilik atawa dingding tembok nu bias dibuka jeung ditutup cara panto.
Kolong : rohangan dihandapeun imah panggung.
Lalangit : tutup rohangan imah beulah luhur ( bagian para Beulah handap )
Lincar : camped ( papan ) rubak pikeun nutup bilik ti beulah luar, lebah darurung, atawa pikeun nutup tungtung darurung nu di hareup (dina imah panggung)
Kuda-kuda : balok kai nu dipasang dengdek anu nyambungkeun tihang adeg jeung pamikul.
Pongpok : rohangan di sisi ( handapeun suhunan ) anu sok ditutup ku abig/ampig.
Suhunan : bagian imah anu pangluhurna, ngujur manjang nurutkeun wangun imah,
Wuwung : tutup hateup sapanjang sambungan suhunan, tempat patepungna kenteng/hateup dina puncak suhunan: wuwung sok dijieun tina seng, tembok, atawa tina injuk ( dina imah dipasisian ).
Amben : tepas imah panggung nu lantana tina palupuh.
Tepas : emper, bagian imah panghareupna nu digemblangkeun, paranti narima semah, ngawangkong jeung tatangga ( di imah panggung ), jsb.
Patengahan : rohangan imah nu ditengah.
Dapur/pawon : rohangan imah nu ditukang, paranti masak, jsb.
Goah : rohangan ( biasana di dapur ) paranti nyimpen pabeasan, kadaharan, jsb ( di imah panggung )
Pangkeng : kamar, rohangan imah paranti sare atawa barang simpen.
Pakarangan : tanah sakurilingeun imah.
Buruan : tanah hareupeun imah.
Pipir : tanah tukangeun imah.